Dit is het verhaal van onze dappere Anna. Ze kwam een tijdje geleden op ons pad met de vraag of we haar konden helpen omdat ze presentaties moest geven. Inhoudelijk was daar niets ingewikkelds aan. Ze kende haar vak, wist precies waar ze het over had en kon haar verhaal uitstekend opbouwen. Toch gebeurde er steeds hetzelfde zodra ze voor een groep moest gaan staan. Haar ademhaling werd hoger, haar keel trok dicht en haar hoofd leek ineens minder goed bereikbaar. De woorden die ze thuis moeiteloos kon uitspreken, voelden op zo’n moment alsof ze ergens onderweg bleven steken…..

 

Toen ze haar stem weer durfde te laten horen

Ze noemde het podiumangst, en dat leek op het eerste gezicht ook precies te zijn wat er aan de hand was. Alleen bleek al snel dat het podium niet de plek was waar het probleem was ontstaan. Het podium was vooral de plek waar iets zichtbaar werd wat zij al veel langer met zich meedroeg.

In het dagelijks leven functioneerde ze goed. Ze was professioneel, betrokken en gewend om verantwoordelijkheid te nemen. Tegelijkertijd had ze zichzelf aangeleerd om vooral niet te veel ruimte in te nemen. In gesprekken één op één voelde ze zich meestal vrij, en in kleine groepen lukte het ook prima. Maar zodra alle ogen op haar gericht waren, veranderde er iets. Haar borst werd strak, haar ademhaling oppervlakkig en haar stem schoof omhoog. Ze wilde vooral snel door haar verhaal heen, zodat de aandacht weer van haar af kon.

Rationeel begreep ze heel goed dat er niets gevaarlijks gebeurde. Haar collega’s wilden simpelweg horen wat ze te vertellen had. Niemand in die vergaderzaal was erop uit om haar af te wijzen of onderuit te halen. Achteraf kon ze vaak ook precies benoemen wat goed was gegaan. Toch hielp dat nauwelijks bij de volgende presentatie, omdat haar lichaam telkens eerder reageerde dan haar verstand.

Dat is iets wat we vaker zien. Het hoofd kan allang weten dat een situatie veilig is, terwijl het lichaam nog reageert vanuit een ervaring die veel ouder is. Daarom zijn we in de sessies niet begonnen met presentatietechnieken, stemtrucjes of manieren om zelfverzekerder over te komen. Ze wist immers al hoe ze een goed verhaal moest vertellen. Veel interessanter was de vraag wat er precies in haar gebeurde op het moment dat zij zichtbaar werd.

Daar kwam geen groot, spectaculair antwoord op. Het begon klein, met aandacht voor haar ademhaling, haar houding en de plekken in haar lichaam waar spanning zich onmiddellijk vastzette. Ze merkte hoe snel ze zichzelf aanspande zodra ze het gevoel kreeg dat iemand haar beoordeelde. Ook werd duidelijk hoe vanzelfsprekend het voor haar was geworden om zich aan te passen en te controleren of ze niet te veel ruimte innam.

Langzaam kwam er een ander thema naar boven. Haar angst ging niet alleen over spreken voor een groep, maar over gezien en gehoord worden. Over durven blijven staan wanneer alle aandacht naar haar toe ging. Over haar stem laten horen zonder eerst zeker te willen weten of iedereen het met haar eens zou zijn.

Daarachter lagen ervaringen uit haar verleden die ze verstandelijk allang een plaats had gegeven. Er waren periodes geweest waarin aanpassen verstandig voelde, waarin opvallen eerder spanning opleverde dan veiligheid en waarin het makkelijker was geweest om zichzelf een beetje terug te trekken. Ze kon daar inmiddels prima over praten en begreep waar bepaalde reacties vandaan kwamen. Toch bleek haar lichaam nog steeds dezelfde oude route te volgen zodra zij in het middelpunt kwam te staan.

Daar kan lichaamsgericht werken een andere ingang bieden. Niet door alles wat vroeger gebeurd is opnieuw te moeten beleven, maar door te onderzoeken wat er vandaag nog gebeurt wanneer zo’n oude reactie wordt aangeraakt. Kan de adem blijven stromen wanneer iemand naar haar kijkt? Kan ze haar stem blijven gebruiken wanneer ze spanning voelt? Kan ze haar voeten op de grond blijven voelen wanneer haar eerste impuls zegt dat ze zo snel mogelijk uit de situatie moet verdwijnen?

Tijdens de sessies werkten we met ademhaling, lichaamsbewustzijn, houding, stem, beweging en geluid. Het doel was niet om angst weg te drukken of haar te leren dat ze “gewoon zelfverzekerder” moest zijn. Het ging er juist om dat haar lichaam andere ervaringen kon opdoen. Dat zichtbaar zijn niet automatisch onveilig hoefde te zijn. Dat een stem laten horen niet onmiddellijk tot afwijzing hoefde te leiden. En vooral dat spanning niet eerst volledig verdwenen hoefde te zijn voordat zij iets mocht doen.

Dat laatste veranderde veel.

Ze hoefde niet te wachten op het moment waarop ze nooit meer zenuwachtig zou zijn. Ze mocht leren dat ze ook mét spanning kon blijven staan, ademen en spreken. Naarmate ze dat vaker ervoer, veranderde er iets in haar presentaties. Ze keek mensen makkelijker aan, durfde stiltes te laten vallen en hoefde niet langer zo snel mogelijk door haar verhaal heen. Haar stem werd rustiger en steviger, maar misschien nog belangrijker was dat ze haar eigen aanwezigheid steeds minder als iets ging ervaren waarvoor ze zich moest verontschuldigen.

Na verloop van tijd vertelde ze dat haar collega’s haar juist steeds vaker vroegen om presentaties te geven. Wat vroeger weken van tevoren spanning kon oproepen, werd steeds meer iets waarvan ze wist: dit kan ik.

Maar het mooiste vervolg speelde zich buiten haar werk af.

In haar vrije tijd ging ze steeds vaker met vrienden naar karaokebars. In het begin bleef ze vooral aan tafel zitten en keek ze naar anderen die zonder veel gêne een nummer zongen. Dat alleen al was voor haar een bijzondere omgeving, want vroeger zou ze waarschijnlijk vooral hebben gehoopt dat niemand haar zou vragen om mee te doen.

Tot ze op een avond zelf opstond.

Ze voelde haar hart sneller kloppen en de spanning was zeker niet verdwenen. Maar dit keer hoefde dat ook niet. Ze liep naar voren, pakte de microfoon en begon te zingen.

Niet omdat ze ineens een zangcarrière ambieerde en ook niet omdat alle oude angst opgelost was, maar omdat er op dat moment iets anders gebeurde. Ze koos ervoor om niet opnieuw kleiner te worden. Ze bleef staan, midden in de aandacht, en liet haar stem horen.

Inmiddels geeft ze in haar werk presentaties zonder dat haar lichaam dagenlang vooruitloopt op wat er misschien mis zou kunnen gaan. En in haar vrije tijd maakt ze met veel plezier karaokebars onveilig, klimt ze het podium op en pakt ze zonder veel aarzeling een microfoon.

Dat betekent niet dat haar verleden is verdwenen. Ingrijpende ervaringen worden niet uitgewist doordat iemand een paar keer iets durft wat vroeger onmogelijk leek. Maar er kan wel iets veranderen in de manier waarop het lichaam op het heden reageert. Wat ooit nodig was om jezelf te beschermen, hoeft niet altijd de manier te blijven waarop je door het leven beweegt.

Misschien is dat wel de essentie van wat er bij haar gebeurde. Ze hoefde haar verleden niet te veranderen om anders in het heden te kunnen staan. Ze leerde haar lichaam dat zichtbaar zijn veilig kon zijn, dat ruimte innemen mocht en dat haar stem niet langer verborgen hoefde te blijven.

En ergens tussen een zakelijke presentatie en een uitbundige karaokeavond ontdekte ze dat die stem er eigenlijk altijd al was geweest.

Ze moest haar alleen weer durven gebruiken.