Muziek op Neonatalogie afdeling!
Wanneer geluid onderdeel wordt van de zorg.
Een ziekenhuis is misschien niet de eerste omgeving waaraan we denken wanneer we over muziek praten. Zeker een Neonatale Intensive Care Unit, de NICU, lijkt op het eerste gezicht vooral een wereld van medische apparatuur, monitoren, beademing, onderzoeken en uiterst nauwkeurige zorg. Maar juist daar blijkt geluid een bijzondere rol te kunnen spelen.
In het Beatrix Kinderziekenhuis van het UMCG wordt muziektherapie inmiddels aangeboden aan baby’s op de NICU. Dat is veel meer dan alleen proberen een prettige sfeer te creëren.
Premature baby’s komen terecht in een omgeving waarvoor hun lichaam en brein eigenlijk nog niet volledig zijn voorbereid. Ze worden geconfronteerd met licht, geluid, aanrakingen, medische handelingen en soms pijnlijke procedures. Tegelijkertijd bevindt juist hun neurologische ontwikkeling zich in een bijzonder kwetsbare fase.
De centrale vraag wordt daarmee interessant: Kan muziek binnen zo’n intensieve medische omgeving bijdragen aan minder stress, meer comfort en een omgeving waarin een pasgeboren kind zich beter kan reguleren?
Onderzoek uit Groningen geeft steeds meer aanwijzingen dat dit inderdaad mogelijk is. De NICU is niet alleen een medische, maar ook een zintuiglijke omgeving.
De moderne neonatologie kan kinderen in leven houden die enkele decennia geleden nauwelijks overlevingskansen hadden. Dat is een enorme medische ontwikkeling. Maar overleven is niet het enige vraagstuk. Een zeer prematuur geboren baby bevindt zich buiten de baarmoeder in een levensfase waarin een belangrijk deel van de ontwikkeling normaal gesproken nog in de beschermde omgeving van het moederlichaam zou plaatsvinden. In plaats daarvan ligt het kind op een afdeling waar behandeling noodzakelijkerwijs gepaard kan gaan met infusen, controles, beademing, onderzoeken, alarmgeluiden en andere prikkels.
De inzichten hierin zijn relatief jong. Nog niet eens zo lang geleden werd onvoldoende onderkend dat pasgeboren baby’s daadwerkelijk pijn ervaren en welke gevolgen herhaalde stress tijdens een NICU-opname kan hebben.
Dat verandert de manier waarop we naar neonatale zorg kijken. De vraag is niet langer uitsluitend: Hoe houden we dit kind in leven? Maar ook: Hoe kunnen we ervoor zorgen dat deze noodzakelijke medische behandeling zo weinig mogelijk extra stress veroorzaakt? Daar ontstaat ruimte voor muziektherapie.
Op de NICU van het Beatrix Kinderziekenhuis gaat het daarbij niet simpelweg om het afspelen van een playlist. Er kan bijvoorbeeld zacht worden gezongen, geneuried of gitaar worden gespeeld. De muziektherapeut past wat er gebeurt aan de toestand en reacties van het kind aan. Dat verschil is belangrijk.
Muziek is dan geen vaststaand product dat aan een baby wordt aangeboden, maar een voortdurend aangepaste interactie. Tempo, dynamiek, intensiteit en muzikale beweging kunnen worden afgestemd op wat er op dat moment gebeurt. Binnen de methode waarop het Groningse programma mede is gebaseerd, staat daarom niet alleen het kind centraal. Ook de ouders, zorgverleners en de akoestische omgeving spelen een rol. De muziektherapeut moet als het ware leren luisteren voordat hij of zij zelf geluid toevoegt.
Kunnen zulke kleine baby’s muziek eigenlijk wel verdragen?
Dat was een van de belangrijke vragen in het onderzoek. Want wat voor een volwassene zacht of ontspannend klinkt, hoeft voor een zeer prematuur geboren kind niet automatisch aangenaam te zijn. Meer auditieve stimulatie is niet per definitie beter.
In een onderzoek naar extreem en zeer vroeg geboren kinderen, geboren vóór 30 weken zwangerschap, werd daarom gekeken of live muziektherapie al vanaf de eerste weken na de geboorte veilig en praktisch uitvoerbaar was. De muziektherapie werd meerdere keren per week aangeboden en steeds aangepast aan de medische toestand van de baby.
De onderzoekers concludeerden dat deze vorm van live muziektherapie uitvoerbaar was bij deze zeer kwetsbare groep. Ook ouders konden bij de sessies worden betrokken. Dat is een belangrijk gegeven. Niet omdat daarmee bewezen is dat iedere vorm van muziek goed is voor iedere premature baby, maar juist omdat het laat zien hoe belangrijk dosering, context, professionaliteit en afstemming zijn.
Wat gebeurt er tijdens de muziektherapie?
Er werden verschillende veranderingen waargenomen. Zo rapporteert de Rijksuniversiteit Groningen dat muziektherapie samenhing met veranderingen in de kwaliteit van de bewegingen van premature baby’s en met veranderingen in hersenactiviteit. Die hersenactiviteit kon tijdens muziektherapie zowel toenemen als afnemen. Een positieve reactie hoeft namelijk niet simpelweg te betekenen dat het brein “meer actief” wordt. Regulatie betekent juist dat een organisme afhankelijk van de situatie kan activeren én terugschakelen.
Daarnaast bleek de hoeveelheid zuurstof in het brein tijdens de muziektherapie minder te fluctueren dan ervoor en erna. Het onderzoek suggereert daarmee dat muziek niet uitsluitend als iets subjectiefs hoeft te worden bekeken “de baby lijkt rustig” maar dat er ook meetbare fysiologische en neurologische veranderingen kunnen optreden.
Muziek doet iets met de omgeving!
Een ander interessant aspect is dat de muziektherapie niet uitsluitend invloed lijkt te hebben op het kind. Verpleegkundigen gaven in het Groningse onderzoek bijvoorbeeld aan dat zij merkten dat de afdeling tijdens muziektherapie rustiger werd. Ouders waardeerden de interventie eveneens. Daarmee verschuift de aandacht van alleen de patiënt naar het gehele zorglandschap. Een NICU bestaat immers niet uit één geïsoleerde baby. Er zijn ouders die zich zorgen maken, verpleegkundigen die onder hoge druk werken, medische apparatuur, stemmen, handelingen, alarmen en voortdurende activiteit.
Geluid maakt onderdeel uit van die totale omgeving. En juist daardoor ontstaat een interessante gedachte: misschien moeten we binnen zorgomgevingen niet alleen nadenken over welk geluid we verminderen, maar ook over welk geluid we bewust toevoegen.
Ook de ouders zijn onderdeel van het verhaal.
Voor ouders kan een verblijf op de NICU zeer ingrijpend zijn. Terwijl zij juist verbinding willen maken met hun pasgeboren kind, wordt een groot deel van de zorg noodgedwongen overgenomen door professionals en technologie. Muziek kan binnen die situatie een andere vorm van contact creëren. Uit onderzoek bleek bijvoorbeeld dat moeders die muziektherapie kregen aangeboden minder angst rapporteerden dan moeders in een vergelijkingsgroep zonder muziektherapie. Ook zijn vormen ontwikkeld waarbij ouders actief bij muziek worden betrokken.
Een bijzonder voorbeeld is HeartSong. Daarbij wordt de opgenomen hartslag van het kind gecombineerd met een voor de familie betekenisvol lied. Onderzoek naar deze interventie laat zien dat ouders en professionals deze vorm waardeerden voor onder andere verbinding tussen ouder en kind, steun aan families en ondersteuning rondom verlies en rouw.
Zoals we bij ChannelWay® altijd al aangaven; muziek is veel meer dan entertainment. Ze wordt een vorm van ontmoeting.
Muziek als niet-farmacologische ondersteuning.
Een belangrijke gedachte achter het onderzoek is dat muziektherapie kan functioneren als aanvullende, niet-medicamenteuze interventie. Dat betekent nadrukkelijk niet dat muziek noodzakelijke medische behandelingen of pijnbestrijding vervangt. Wel ontstaat de mogelijkheid om naast medische technologie ook te kijken naar interventies die comfort, stressregulatie en ouder-kindcontact kunnen ondersteunen.
Kortom: een kinderziekenhuis waarin stress en pijn zoveel mogelijk worden teruggebracht. Waarin de rol van muziektherapie daarin nog aanzienlijk kan worden uitgebreid
Waarom dit onderzoek voor ChannelWay zo interessant is?
Binnen ChannelWay® kijken we al langere tijd naar geluid als méér dan iets waarnaar we alleen luisteren. Wat het onderzoek op de NICU bijzonder duidelijk maakt, is dat de akoestische omgeving onderdeel is van de omgeving waarin het lichaam functioneert.
Geluid heeft eigenschappen: intensiteit, frequentiespectrum, dynamiek, ritme, timing, duur, harmonie en ruimtelijkheid. En een luisteraar bevindt zich niet los van die eigenschappen. Voor ChannelWay® ligt precies daar een belangrijk onderzoeks- en ontwikkelgebied.
Niet de vraag: Welke muziek is ontspannend? Maar veel specifieker: Welke eigenschappen van geluid en muziek dragen onder bepaalde omstandigheden bij aan regulatie, comfort, activatie of juist rust?
Ook het principe van afstemming binnen de NICU-muziektherapie is daarbij interessant. Een muziektherapeut speelt niet simpelweg een vooraf bepaald muziekstuk af. Er wordt gekeken en geluisterd naar de reactie van het kind en daarop wordt de muzikale input aangepast. Dat raakt aan een kernbegrip binnen ChannelWay®: resonantie ontstaat niet alleen door iets uit te zenden, maar door waar te nemen wat er terugkomt.
Conclusie
Het onderzoek naar muziektherapie op de NICU laat iets zien wat op het eerste gezicht eenvoudig lijkt, maar grote consequenties kan hebben. Geluid doet ertoe.
Een ziekenhuisomgeving bestaat niet alleen uit medicijnen, apparatuur, behandelingen en medische protocollen. Ook licht, aanraking, nabijheid, geluid en stilte maken deel uit van de omstandigheden waarin een lichaam probeert te herstellen, groeien en reguleren. Bij premature baby’s wordt dat misschien wel scherper zichtbaar dan bij welke andere groep ook.
Live of op (kwalitatief goede) vibro-akoestische wijze weergeven zorgvuldig afgestemde muziektherapie blijkt zelfs bij zeer vroeg geboren baby’s uitvoerbaar en veilig te kunnen worden ingezet. Onderzoek laat daarnaast aanwijzingen zien voor effecten op stress, beweging, hersenactiviteit, stabiliteit van de cerebrale zuurstofvoorziening en het welzijn van ouders. Dat betekent niet dat muziek een wondermiddel is. Het betekent wel dat muziek serieus genoeg is om te onderzoeken.
En misschien is dát wel de belangrijkste ontwikkeling.
Muziek verlaat langzaam het domein waarin we haar uitsluitend zien als kunst, amusement of iets aangenaams voor op de achtergrond. Ze wordt steeds vaker onderzocht als een complexe auditieve en menselijke interventie waarvan timing, vorm, dynamiek en context ertoe doen.
ChannelWay® – Sound in Motion
Stay Safe in Sound.
